Ang paghinga ay kinokontrol ng autonomic nerve system (ANS), ang bahagi ng nervous system na awtomatikong kumikilos o sa labas ng iyong may kamalayan na kontrol. Ang kakaiba sa paghinga ay maaari mo rin itong kontrolin sa pamamagitan ng paghinga nang sinasadya, pag-ubo at pagpigil sa hininga mo. Ang karamihan sa mga sistema sa katawan na kinokontrol ng ANS ay hindi pwedeng may kamalayan na “i-override” o pangunahan ang mga pagpapaandar o gawain nito. Bukod sa awtomatikong pagkontrol, ang pagkakaroon ng sinasadyang epekto sa paghinga ay nagpapakita ng kahalagahan ng pagpapanatili ng sistemang ito.
Ipinapasok ng baga ang hangin papunta sa loob ng katawan upang makuha ang oxygen na nasa hangin. Ang oxygen ay dumadaan sa maliliit na daluyan sa baga na tinatawag na alveoli. Sa pamamagitan ng alveoli, nakakapasok ang mga oxygen molecules sa dugo. Ang mga oxygen molecule ay ipinapamahagi sa lahat ng mga selula sa katawan. Kapag ang oxygen ay na-metabolize o nagamit na ng katawan, papakawalan naman ang carbon dioxide sa dugo. Ang carbon dioxide ay ang basura na ibinabalik sa baga kung saan ibabalik ito sa hangin sa pamamagitan ng paghinga.
Gabay title=Sakit Sa Apdo: Mga Sintomas, Paggamot, At Pag Iwas style=width:100%;text-align:center; onerror=this.onerror=null;this.src='https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSAtAuoLd25WXZyfF801hHiTzjJWt3DQUADqtSe9rmHYCrx8lt9gNbXaBW5wPlIYn2OMXk&usqp=CAU'; />
Ang paghinga ay nasasailalim ng kontrol ng iba’t ibang bagay. Ang pangunahing kontrol ng central nervous system (CNS) sa paghinga ay ang brainstem. Ang spinal cord injury o stroke sa brainstem ay kadalasang nakakaapekto sa paghinga. Ang mga pangunahing nerbiyo na ginagamit sa paghinga ay kinabibilangan ng phrenic na nerbiyo, vagus na nerbiyo, at mga posterior thoracic na nerbiyo.
Bato Sa Apdo: Sintomas, Dahilan, At Gamot Kapag May Bato Sa Apdo
Ang diaphragm ang responsable sa pagtulak sa baga pababa sa katawan upang makalanghap ng hangin. Ang diaphragm ay kinokontrol ng phrenic na nerbiyo na lumalabas sa spinal cord sa C3, C4 at C5 na antas. Ang pagkakaroon ng pinsala sa mga antas na ito ay nakakaapekto sa diaphragm sa pagkontrol nito sa paghinga. May pangalawang set ng mga kalamnan, ang mga intercostal na kalamnan, na tumutulong din upang makapasok ang hangin sa baga. Ang mga intercostal na kalamnan ay matatagpuan sa pagitan ng bawat tadyang. Sa pamamagitan ng mga kalamnan na ito, nahihila ang baga palabas. Nagagawa nila ito sa pamamagitan ng paghila sa tadyang pataas at papunta sa direksyong palabas upang matulungan ang hangin na makapasok sa baga. Ang mga intercostal na kalamnan ay kinokontrol ng mga spinal na nerbiyo na nasa T1 hanggang T11. Ang pinsala sa spinal cord na kinasasangkutan ng mga antas na ito ay makakaapekto sa gawain ng mga intercostal na kalamnan. May pangatlong set din ng mga kalamnan na tumutulong din upang maipasok ang hangin papunta sa mga baga sa pamamagitan ng paggawa ng negatibong presyur sa baga sa pamamagitan ng mga kalamnan sa tiyan. Ang mga kalamnan na ito ay kinokontrol ng mga spinal na nerbiyo na nasa T7 hanggang L1. Ang pinsala sa spinal cord na kinasasangkutan ng mga antas na ito ay makakaapekto sa ilang intercostal na kalamnan at kalamnan sa tiyan. May iba pang kalamnan na tumutulong sa paghinga, kabilang na dito ang mga kalamnan sa leeg.
Upang ipalabas ang hangin, nagre-relaks ang mga kalamnan na nagpapasok ng hangin sa loob ng katawan. Ang pag-relaks na ito ng mga grupo ng kalamnan ang dahilan upang makabalik ang baga sa matahimik na sukat nito kaya naitutulak ang hangin palabas sa katawan. Ang hangin na walang oxygen at may lamang carbon dioxide ay lumalabas sa katawan. Ang paghinga ng hangin papasok sa katawan ay maaari lang mangyari sa pamamagitan ng pag-aktibo ng mga kalamnan samantalang sa pagpapalabas ng hangin mula sa baga, hindi kinakailangan na magtrabaho ang mga kalamnan. Sa halip, kailangan lang na naka-relaks sila at mailalabas na ang hangin sa katawan. Hindi awtomatiko na itinutulak ng mga kalamnan ang hangin palabas sa katawan. Maaari mong sadyain na gawaing aktibo ang mga kalamnan upang puwersahin ang hangin na makalabas sa katawan, bagama’t sadyang lalabas din ang hangin sa natural na proseso ng paghinga.
Pagkatapos magkaroon ng spinal cord injury, maraming bahagi ng paghinga ang maaaring maapektuhan nito. Depende sa level ng injury, naaapektuhan ang autonomic nervous system (ANS) na kumukontrol sa awtomatiko na kakayahan ng katawan na huminga. Ang kakayahan na sadyang kontrolin ang paghinga ay naaapektuhan katulad ng kakayahan na huminga nang malalim upang mabuksan ang daanan ng hangin sa baga at/o pag-ubo na isang protektibong mekanismo ng respiratory system. Ang lakas ng kakayahan ng kalamnan na makalanghap ng hangin ay naaapektuhan sa antas ng pinsala at pababa dito. Ang tone (spasticity) ay maaaring makaapekto sa pag-relax ng tatlong set ng mga kalamnan sa paghinga na magpapahirap sa paglanghap at pagpapalabas ng hangin sa katawan. Ang pagsasalita ay maaari ring mabago.
Sakit Sa Gallbadder: Ano Ang Ibig Sabihin Ng
Kung may mangyayaring paralysis sa C2 o pataas dito, maaapektuhan ang phrenic na nerbiyo kaya hindi maaaring pag-gana ng tiyan. Kakailanganin ang mekanikal na bentilasyon upang mapadali ang paghinga. Dahil sa pagsulong ng teknolohiya sa SCI respiratory care, maaaring matutong huminga ang taong may spinal cord injury sa C3 o C4 nang hindi gumagamit o kaya naman ay bahagyang gumagamit ng mekanikal na bentilasyon. Sa dalawang antas na ito, maaaring magawa pa rin ng tiyan ang ilan sa mga trabaho nito ngunit maaaring hindi maisagawa ng intercostal na kalamnan, kalamnan ng tiyan at iba pang kalamnan sa paligid ng dibdib na palakihin ang itaas na bahagi dibdib habang bumababa ang diaphragm kapag lumalanghap ito ng hangin.
Sa oras ng spinal shock sa mga injury sa matataas na antas – ang unang bahagi pagkatapo magkaroon ng pinsala sa spinal cord – ang mga nakalaylay ng intercostal na kalamnan ay nagiging sanhi upang bumaba ang dibdib habang kumikilos palabas ang mga intercostal na kalamnan. Ang maling balanse na ito sa proseso ay maaaring maging dahilan upang maging hindi maayos ang paghinga, o magdulot ng pagbagsak ng daluyan ng hangin, pagdami ng mga trabaho upang maisagawa ang paghinga at bahagyang pagbagsak ng mga sac sa baga. Maaaring maging matigas ang mga kalamnan sa paghinga kaya maaaring maging mas mabagal ang pag-recover sa paghinga. Ang spasticity o pagtigas ng mga kalamnan ay maaaring mangyari at ito ay nakakaapekto naman upang humina ang kakayahan ng katawan na huminga nang maayos o kaya naman ay mas lumakas ang paghinga dahil sa overactivity. Sa mga acute phase ng SCI, maaaring gumapang ang injury level pataas o pababa depende kung magpapatuloy o maaayos agad ang pamamaga o pagdurugo nito.
Ang mga taong may paralysis sa mid-thoracic na antas at pataas dito ay maaaring magkaroon ng problema sa paghinga nang malalim at pagbuga nang matindi. At dahil posibleng hindi nila magamit ang kanilang tiyan o intercostal na kalamnan, mawawalan ang mga taong ito ng kakayahan na pwersahin ang sarili nila na umubo nang malakas. Ito ay maaaring maging sanhi ng pagbabara ng baga at impeksyon sa respiratory system.
Sanhi Ng Pamamaga Ng Apdo
Ang pag-ubo ay naaapektuhan kung nasa pinakamataas na antas ang spinal cord injury. Maaaring mahirapang umubo nang matindi kung mas maraming kalamnan sa pag-ubo ang naaapektuhan. Ang pag-ubo ay isang depensa ng respiratory system kung saan tinitipon nito ang hangin at pinapadaan ito sa baga upang tanggalin ang mga debris o mga natitirang materyal na nakapasok sa respiratory system. Ito ang natural na paraan ng katawan upang linisin ang baga.
Ang posisyon ay nakakaapekto sa paggaana ng baga. Ang pag-upo ay nakabubuti sa paggana ng baga dahil natutulungan ng gravity ang tiyan. Gayunpaman, maaari ring makasama ang pag-upo kung walang abdominal binder na ginagamit dahil ang laman ng abdomen ay maaaring hindi masambot dahil sa paghina ng kalamnan ng tiyan. Ito ay nagiging sanhi ng pagtaas ng presyur sa abdominal cavity kapag nakaupo, na nakakaapekto naman sa kakayahan ng diaphragm na mag-function.
Ang pulmonary edema (tubig sa baga) ay nangyayari sa 50% ng mga tao sa pagsisimula ng tetraplegia o paralysis sanhi ng fluid resuscitation o pagbabalik ng tubig sa katawan. Sa pagdaan ng injury, maaaring mabuo ang pulmonary edema nang may kumplikasyon sa puso, overload ng fluid o edema sanhi ng tuluy-tuloy at hindi maayos na pag-function ng puso. Ang hindi paggamit ng abdominal binder ay nakakapag-pataas ng peligro ng pagkakaroon nito.
Kalusugan Sa Paghinga
Ang Pulmonary thromboembolism (P.E.) (pamumuo ng dugo o air bubble sa baga) ay nangyayari din sanhi ng masamang pag-function ng puso na nagiging dahilan ng hindi magandang sirkulasyon ng dugo, kawalan ng movement o pagkilos at pagsisikip ng daanan ng dugo. Ang clot o namuong dugo ay karaniwang nabubuo sa ibang bahagi ng katawan at nakakarating sa baga.
Bronchospasm-spasm o paghilab ng mga bronchi na nagiging sanhi upang sumikip ang daanan ng hangin kaya nagiging mahirap ang paghinga ng hangin, papasok man o papalabas.
Ventilatory failure-kawalan ng kakayahan ng respiratory system na mag-function, kung saan dapat magdala ito ng oxygen sa katawan at tanggalin naman dito ang carbon dioxide
Health Tips Research
Ang mga pre-existing o pagsisimula ng mga respiratory disorder ay maaaring magpalala sa problema sa paghinga pagkatapos magkaroon ng SCI. Maraming mga tao ang may sdayang mayroon ng mga kondisyon sa paghinga o nagsisimula pa lang na kondisyon ng paghinga. Ang mga sakit na ito ay nakakadagdag sa problema sa paghinga pagkatapos magkaroon ng spinal cord injury. Ang paggagamot sa mga karamdaman sa paghinga ay dapat ipagpatuloy o kung minsan, kailangan ang mas advanced na pangangalaga upang mapanatili ang kalusugan sa paghinga. Ang ilang mga kalagayan na nakakaapekto
Ang pag-ubo ay naaapektuhan kung nasa pinakamataas na antas ang spinal cord injury. Maaaring mahirapang umubo nang matindi kung mas maraming kalamnan sa pag-ubo ang naaapektuhan. Ang pag-ubo ay isang depensa ng respiratory system kung saan tinitipon nito ang hangin at pinapadaan ito sa baga upang tanggalin ang mga debris o mga natitirang materyal na nakapasok sa respiratory system. Ito ang natural na paraan ng katawan upang linisin ang baga.
Ang posisyon ay nakakaapekto sa paggaana ng baga. Ang pag-upo ay nakabubuti sa paggana ng baga dahil natutulungan ng gravity ang tiyan. Gayunpaman, maaari ring makasama ang pag-upo kung walang abdominal binder na ginagamit dahil ang laman ng abdomen ay maaaring hindi masambot dahil sa paghina ng kalamnan ng tiyan. Ito ay nagiging sanhi ng pagtaas ng presyur sa abdominal cavity kapag nakaupo, na nakakaapekto naman sa kakayahan ng diaphragm na mag-function.
Ang pulmonary edema (tubig sa baga) ay nangyayari sa 50% ng mga tao sa pagsisimula ng tetraplegia o paralysis sanhi ng fluid resuscitation o pagbabalik ng tubig sa katawan. Sa pagdaan ng injury, maaaring mabuo ang pulmonary edema nang may kumplikasyon sa puso, overload ng fluid o edema sanhi ng tuluy-tuloy at hindi maayos na pag-function ng puso. Ang hindi paggamit ng abdominal binder ay nakakapag-pataas ng peligro ng pagkakaroon nito.
Kalusugan Sa Paghinga
Ang Pulmonary thromboembolism (P.E.) (pamumuo ng dugo o air bubble sa baga) ay nangyayari din sanhi ng masamang pag-function ng puso na nagiging dahilan ng hindi magandang sirkulasyon ng dugo, kawalan ng movement o pagkilos at pagsisikip ng daanan ng dugo. Ang clot o namuong dugo ay karaniwang nabubuo sa ibang bahagi ng katawan at nakakarating sa baga.
Bronchospasm-spasm o paghilab ng mga bronchi na nagiging sanhi upang sumikip ang daanan ng hangin kaya nagiging mahirap ang paghinga ng hangin, papasok man o papalabas.
Ventilatory failure-kawalan ng kakayahan ng respiratory system na mag-function, kung saan dapat magdala ito ng oxygen sa katawan at tanggalin naman dito ang carbon dioxide
Health Tips Research
Ang mga pre-existing o pagsisimula ng mga respiratory disorder ay maaaring magpalala sa problema sa paghinga pagkatapos magkaroon ng SCI. Maraming mga tao ang may sdayang mayroon ng mga kondisyon sa paghinga o nagsisimula pa lang na kondisyon ng paghinga. Ang mga sakit na ito ay nakakadagdag sa problema sa paghinga pagkatapos magkaroon ng spinal cord injury. Ang paggagamot sa mga karamdaman sa paghinga ay dapat ipagpatuloy o kung minsan, kailangan ang mas advanced na pangangalaga upang mapanatili ang kalusugan sa paghinga. Ang ilang mga kalagayan na nakakaapekto